Topun fileyi geçtiği anla tribünün nefesini tuttuğu o saniye ortasında, aslında yüzlerce yıllık bir tarih gizli! Tenis dediğimiz şey bir spordan çok daha fazlası. Sabır, güç, ego ve stratejinin asırlardır tıpkı kortta kapıştığı büyük bir oyun. Haydi tenisin tarihi hakkında bilinmesi gerekenlere birlikte bakalım!
Tenisin atası, manastır avlularında avuç içiyle oynanan bir oyundu.
Orta Çağ’da kuzey Fransa’da, kapalı avlularda topa evvel elin içiyle vurularak oynanan ‘Jeu De Paume’ denilen bir oyun vardı. Aslında ismi da buradan geliyor yani avuç içi oyunu. Birinci başta raket falan yok ancak bildiğin elin ve gururun var. Sonra vakitle eldiven, akabinde tahta gibisi aparatlar ve en sonunda raketler devreye giriyor. İşin eğlenceli kısmı şu ki spor daha çağdaş epeyce, aslında daha az zahmetsiz olmuyor. Yalnızca zahmeti daha estetik hale geliyor. Bu oyun saray etraflarında o denli popülerleşiyor ki tenis bir noktada spor olmaktan çok statü göstergesine dönüyor. Tenisin bugünkü kurallarının ve kültürünün değerli bir kısmı, bu erken devir alışkanlıklardan miras kalmış aslında.
Tenis sözü, oyunun içinde söylenen bir ihtardan doğdu.
Raketli oyuna geçildikçe tenis ismi daha sık kullanılmaya başlıyor ve sözün kökeni, rakibe servis atarken söylenen bir ikaza bağlanıyor. Yani ismin içinde bile hazır ol gücü var. Bu da tenisin neden bu kadar mental bir spor olduğunu açıklıyor üzere temelinde. Zira tenis, sen daha topa vurmadan evvel düşünmeye zorluyor. Rakibin ne yapacağını, rüzgarı, topun sekmesini, kendi hududunu birebir anda yönetebiliyorsun.
Çim saha tenisi, aslında teknolojik icatların yan eseri olarak patladı.
Modern lawn tennis dediğimiz çim saha tenisinin yayılması, birkaç kritik icat olmadan güç olurdu. Mesela çimlerin düzgün kesilip alana dönüşmesi, çim biçme makinesinin yaygınlaşmasıyla pratikleşti. Topun çimde zıplaması ise başka sıkıntıydı. Dış yere uygun zıplayan toplar için kauçuğun işlenmesi üzere gelişmeler belirleyici oldu. Yani tenis, biraz da sanayi ihtilalinin yan masasında doğan havalı bir karakter. Tenis bu noktadan sonra kapalı salon ve seçkin etraf çizgisinden çıkarak daha geniş kitlelere göz kırpmaya başladı.
1874’te bir adam, tenisi paketleyip satılabilir bir esere çevirdi.
Major Walter Clopton Wingfield, 1874’te alanda oynanan bu yeni çim tenis versiyonunu kural setiyle birlikte tanıttı. Hatta oyuna Sphairistikè üzere daha akademik duran bir isim de verdi, zira periyot bu türlü şeyleri seviyordu. Kuralların kitapçık halinde dolaşması, tenisin viral olmasının 19. yüzyıl versiyonu üzere düşünebilirsiniz. Dahası, birinci kort tasarımı bugün alıştığımız dikdörtgen değil, daha değişik bir forma sahipti. Sonradan kurallar ve saha ölçüleri evrildi ancak başlangıçta oyun daha deneysel bir ruha sahipti. Wingfield’ın temel tesiri, tenisi herkesin kurabileceği bir şeye dönüştürmesiydi. Bugün set set, oyun oyun tartıştığımız her şeyin gerisinde o birinci paketleme aklı var yani.
Wimbledon 1877’de, bir turnuvadan çok bir tamir bütçesi planıydı.
Wimbledon’ın birinci turnuvası 9 Temmuz 1877’de başladı ve bugün bildiğimiz efsanenin birinci sayfası o gün açıldı. Birinci tertibin gayesi kulübün muhtaçlıkları için kaynak yaratmaktı. Turnuvada yalnızca erkekler tekler oynandı ve iştirak sonluydu. Fakat o küçük başlangıç, tenis tarihinde resmi turnuva fikrinin mihenk taşına dönüştü. Üstelik Wimbledon, vakitle çimde oynanan tek Grand Slam olarak farklı bir kimlik kazandı.
Skorların 15-30-40 ilerlemesi, tenisin en eski garip lakin vazgeçilmez mirası.
Teniste skor sayımı birinci bakışta mantıksız geliyor zira hayat 1-2-3 diye akarken tenis 15-30-40 diye gidiyor. Fakat işin ilginci, bu sayım geleneği çağdaş tenise öncül sayılan daha eski oyunlardan taşınmış bir alışkanlık. Wimbledon’ın birinci yıllarında kuralların belirlenmesi, skor sisteminin de yerleşmesini hızlandırdı. O periyot farklı kurumlar farklı kural setleri öneriyordu ve tenis biraz kural tartışmasıyla büyüdü. Yani tenis tarihi ölçülerin ve çizgilerin de tarihi bir nevi. Bugün bir puan kaybedince sinirlenmemizin sebebi de aslında yüzyıllık bir muhasebe sisteminin içinde yaşamamız.
Tenis 1923’te milletlerarası bir otoriteye kavuşup tek lisan konuşmaya başladı.
Farklı ülkelerde tenis oynanıyordu lakin herkes birebir kurallarla oynamıyordu. 1 Mart 1913’te kurulan International Lawn Tennis Federation bu dağınıklığı toparlamak için değerli bir adım oldu. Başlangıçta 15 ülkenin üye olması, o devir için önemli bir memleketler arası uyum demekti. Böylelikle tenis, hudut geçince öbür oyuna dönüşen bir şey olmaktan çıkmaya başladı. Kuralların standardizasyonu, turnuvaların ciddiyetini ve kıyaslanabilirliğini artırdı. Bu da yıldız oyuncu kavramını güçlendirdi zira artık herkes tıpkı oyunu oynuyordu. Bugün izlediğin büyük tertiplerin birçoklarının altyapısında işte bu kurumsal birleşme mantığı yatıyor.
Tenis yalnızca seçkinlere aitken bile aslında kitle sporu olmaya hazırlanıyordu.
Tenis uzun müddet toplumsal sınıflarla çok iç içe anıldı ve bu algı hala tam olarak ortadan kalkmadı. Ancak çim saha versiyonunun yayılması, kulüplerin artması ve kuralların standartlaşması, sporu daha geniş kitlelere açtı. Beşerler tenisi izlemeyi sevdi çünkü oyun hem kolay hem sonsuz kombinasyonlu. Tenis sessiz spor diye bilinse de aslında ruhsal olarak en gürültülü sporlardan biri. Zira her kusur tek bir bireye yazılır, saklanacak grup arkadaşın yoktur. Bu yüzden tenis tarihi, ferdî performans kültürünün de tarihi sayılır.
Profesyonelleşme, raketlerin ve vücutların de evrim geçirmesine yol açtı.
Tenis profesyonelleştikçe oyuncuların idman bilimi, ekipman tasarımı ve oyun tarzı baştan aşağı değişti. Eskinin daha ağır raketleri ve daha dokunuş odaklı oyunu, vakitle daha süratli ve daha atletik bir oyuna evrildi. Tenis böylelikle fizikî bir meydan okumaya dönüştü. Ekipman geliştiği için oyun kolaylaşmadı, tam aksine standart yükseldi. Herkes daha sert vurunca, savunma ve sürat da tıpkı oranda büyüdü.
Tenisin asıl sırrı, tarihin her devrinde birebir denetim illüzyonunu satmasında yatıyor.
Tenis tarih boyunca insanlara tek bir büyük vaat sundu. Sen denetim edersen top da denetim edilir. Halbuki top rüzgarla sapar, tabanla zıplar, hudutla hızlanır ve bazen bahtla düşer. Bu yüzden tenis, denetim ile kabullenişin birebir anda yaşandığı bir alan. Manastır avlusunda da böyleydi, Wimbledon çiminde de bu türlü. Oyuncular değişti, raketler değişti, yayın teknolojisi değişti lakin o iç savaş değişmedi. Tenisin en rekabetçi spor olarak görülmesinin nedeni, rakibinden evvel kendi zihnini yenmen gerektiği gerçeği. Bu yüzden tenis tarihini bilmek, aslında insanın rekabetle kurduğu alakayı bilmek demek aslında.
