Türk futbolunun vicdanı, algısı ve büyük illüzyonu üzerine 5 kısımlık bir yazı dizisi
Bu bir maç yazısı değil.
Bu, topun nereye gittiğinden çok bizim neden bu kadar kolay savrulduğumuzu konuşan 5 kısımlık bir yazı dizisi.
Beş kısım boyunca sahanın görünen yerine değil, arka bahçesine bakacağız.
Yani skordan çok karaktere, konumdan çok algıya, karardan çok o kararın bizde neye dönüştüğüne.
Çünkü bu ülkede futbol yalnızca futbol olmuyor.
Biraz öfkeye dönüşüyor.
Biraz kimliğe.
Biraz mazerete.
Biraz da herkesin kendi vicdanını ekip rengine nazaran tekrar düzenlediği dev bir simülasyona.
Bugün birinci durak, tahminen de her şeyin başladığı yer:
Kendi lehimize olunca “oyun aklı”, aleyhimize olunca “ahlaksızlık” dediğimiz o büyük ahlaki esneklik.
Bizimki Niyet Kurnaz, Rakip Niyet Emek Hırsızı (Bölüm: 1/5)
Kendi oyuncumuz yere niyet “oyun aklı” diyoruz, rakip birebirini yapınca ahlak dersi vermeye başlıyoruz. Hakemin lehimize yorumu “takdir hakkı”, aleyhimize düdüğü ise futbol tarihinin en büyük adaletsizliği. Türk futbolunun tahminen de en istikrarlı tarafı, prensiplerimizin forma rengine nazaran değişmesi.
Top ceza alanına şişiriliyor.
Bizim forvet savunmacının omzunu hisseder hissetmez kendini yere bırakıyor. Konutta biri çabucak kararı veriyor:
“Teması aldı. Çok Kurnaz adam.”
Aynı akşam rakip tıpkı şeyi yapıyor. Bu sefer cümle değişiyor:
“Bu da futbol değil artık. Resmen emek hırsızlığı.”
İşte problem tam burada başlıyor.
Biz yalnızca maç izlemiyoruz. Ahlakımızı da formaya nazaran güncelliyoruz.
Kendi oyuncumuz niyet buna kurnazlık diyoruz.
Rakip niyet sahtekarlık.
Kendi hocamız hakemin üzerine yürüyünce “takımına sahip çıkıyor” diyoruz.
Rakip yapınca tiyatrocu.
Lehimize yanılgı olunca “takdir hakkı” diyoruz.
Aleyhimize düdük çalınınca güya futbol tarihinin en büyük kumpası kurulmuş üzere davranıyoruz.
Garip lakin gerçek: Biz futbolda adalet istemiyoruz. Biz kendi tarafımıza yakışan bir ayrıcalık istiyoruz.
Zaten bu ülkenin futbol hafızasına giren o şahane söz bile bunu anlatıyor: ofsaytımsı.
Başka yerde durum ya ofsayttır ya değildir.
Bizde yetmiyor.
Çizgi çekiliyor, imaj geliyor, kural ortada duruyor lakin tekrar de birileri küçük bir kaçış kapısı arıyor. Zira netlik bize sert geliyor. Yoruma açık bir boşluk lazım. Tutunacak bir “ama” lazım.
“Tamam ofsayt lakin o denli dümdüz ofsayt değil. Biraz ofsaytımsı.”
Kelimeye bak.
Sanki futbol terimi değil, vicdan kaçamağı.
Eminim siz de denk geldiniz.
Bizim oyuncu rakibe yavaşça basar, çabucak savunma başlıyor:
“Orada ayağını koyacak yer yok.”
“Temas bu oyunun içinde var.”
“Rakip çok güzel sattı.”
Aynı hareketi rakip yapsın, stüdyoda isimli tıp açılıyor.
Ayak açısı, taban şiddeti, temas süresi…
Bir anda herkes olay yeri inceleme uzmanı.
Çünkü biz konumu anlamaya çalışmıyoruz.
Biz kendi öfkemizi haklı çıkarmaya çalışıyoruz.
Bir de işin saha içi kurnazlık kısmı var.
Bazen insan nitekim şüpheleniyor: Futbolcular hafta içi yalnızca taktik mi çalışıyor? Yoksa kapalı bir uzmanlık programı da mı var?
Ceza alanında nasıl inandırıcı düşülür.
Rakibe çaktırmadan nasıl basılır.
Hakeme dönüp “Ben hiçbir şey yapmadım” yüzü nasıl takınılır.
Maçın yaramaz çocuğu olunurken çizgi nasıl son anda aşılmaz.
Rakip stoper iki cümleyle nasıl delirtirilir.
Çünkü birtakım futbolcuları izlerken insan topçu değil de saha içi manipülasyon kısmında yüksek lisans yapmış biriyle karşı karşıya olduğunu düşünüyor. Topla bağı hudutlu ancak ortam idaresi ileri düzey. Bir bakıyorsun adam futbol oynamaktan çok hudut sistemiyle oynuyor.
Ve dürüst olalım:
Kendi kadromuzda bu türlü biri varsa içten içe biraz güzelimize gidiyor.
“Tam kurt adam.”
“Böyle tilki lazım.”
“Rakibi hudut ediyor, düzgün yapıyor.”
Rakipte olunca?
Bir anda futbolun ahlak bekçisine dönüşüyoruz.
Bizimki profesyonellik, rakibinki sahtekarlık.
Bizimki oyun aklı, rakibinki çirkeflik.
Bizimki çaba, rakibinki karaktersizlik.
Türk futbolundaki büyük kriz yalnızca kalite krizi değil.
Dipte daha sinsi bir şey var:
Biz futbolda doğruyu aramıyoruz. Kendimize uygun doğruyu arıyoruz.
O yüzden hiçbir tartışma bitmiyor.
Kimse “ne oldu”yu konuşmuyor.
Herkes “bu kime oldu”yu konuşuyor.
Aynı durum.
Aynı temas.
Aynı imaj.
Ama iki başka ahlak davranışı.
Normal hayatta dürüstlükten, emekten, haktan kelam eden adam; derbi gecesi kendi oyuncusu attığında “tecrübe”, rakibinkini “rezillik” diye paketleyebiliyor.
Aynı insan. Tıpkı akşam.
Demek ki problem unsur değil.
Çoğu vakit sıkıntı yalnızca sıra kime geldiği.
Futbolda elbette kurnazlık olacak.
Psikolojik savaş olacak.
Gri alan olacak.
Kimse saf değil.
Mesele bunların varlığı değil.
Mesele, bizim bunları yalnızca oburu yapınca bir anda uygar dünyanın son savunucusuna dönüşmemiz.
Sorun çirkeflik değil yalnızca; çirkefliğe bile kadro forması giydirmemiz.
Ve tahminen bütün öykünün özeti şu:
Biz alanda yalnızca topu izlemiyoruz.
Kendi vicdanımızın ne kadar kolay bükülebildiğini de izliyoruz.
Bu yazıyı okuyanlar tam burada ikiye ayrılıyor:
Bir küme diyecek ki futbolda bunlar oyunun tabiatında var; biraz kurnazlık, biraz manipülasyon, biraz baskı olmadan esasen rekabet olmaz.
Diğer küme ise şunu söyleyecek: Hayır, tam da bu yüzden yıllardır birebir çamurun içinde dönüp duruyoruz; karakter bozulmasını “oyunun ruhu” diye paketleyip normalleştiriyoruz.
Belki iki tarafın da elinde bir modül gerçek var.
Ama bir taraf daha dürüst.
Çünkü en azından şunu kabul ediyor:
Biz alanda yalnızca oyunu değil, işimize gelen ahlakı da oynuyoruz.
Ve galiba işin daha karanlık tarafı şu:
Biz yalnızca kendi oyuncumuza torpil geçmiyoruz.
Kendi ahlakımıza da torpil geçiyoruz.
Çünkü bu kıssa yalnızca bizim neye yanlış, neye kurnazlık dediğimizle bitmiyor.
Bir de daima birlikte bağırarak, baskı kurarak, hakemin aklıyla oynayarak gerçeği kendi lehimize bükmeye çalıştığımız bir tarafı var.
Bir sonraki kısımda alandaki oyuncuları değil, tribündeki ve ekran başındaki o dev kalabalığı konuşacağız.
Adalet isteyenleri değil, aslında yalnızca kendine ayrıcalık isteyenleri.
X
Web
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün muharrirlerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
