Sahanın Ötesinde: Seçim Demirel Altunkan’ın Cüret ve Kararlılıkla Yazdığı Hakemlik Kıssası
Futbol alanlarının ortasında, yalnızca oyunu değil önyargıları da yöneten bir bayan… Spora tutkuyla bağlı bir çocuğun, memleketler arası seviyede hürmet gören bir hakeme dönüşme öyküsü bu. Disiplinin, yüreğin ve azmin beden bulmuş hali. Malatya sokaklarından Trinidad&Tobago stadyumlarına, Yeni Zelanda’dan Muhteşem Lig’e uzanan bir yolculuk…
Seçim Demirel Altunkan, 21 yıllık hakemlik mesleği boyunca yalnızca düdük çalmadı; toplumsal kalıpları da sorgulattı. FIFA kokartı ile memleketler arası maçlar yönetti, Türkiye’de birçok prensip imza attı. Bayan olmanın zorluklarını alanda yüreğe dönüştürdü. Sporculuktan hakemliğe, yorumculuktan Merkez Hakem Kurulu üyeliğine uzanan bu öykü, genç bayanlara sırf bir meslek değil, bir umut ve ilham kaynağı olmayı sürdürüyor.
Bu röportajda; spora birinci adımlarından, alandaki baskılarla baş etme metotlarına; Türkiye’de bayan hakem olmanın gerçeklerinden, memleketler arası tecrübelerine kadar pek çok bahiste içten ve samimi cevaplar bulacaksınız. Tıpkı vakitte bu röportaj, genç kızlara kendi yollarını hamasetle çizebileceklerini hatırlatan, alandaki varoluş uğraşına ayna tutan bir kıssayı de içinde barındırıyor.
İlham verici bu seyahate tanıklık etmeye hazırsanız, başlayalım
Görsel Kaynağı
Sporla Tanışma ve Seyahatin Başlangıcı
Sporla çok küçük yaşlarda tanıştım. Okul yıllarım boyunca etkin olarak sporun içinde yer aldım; bilhassa futbol her vakit hayatımın bir kesimi oldu. Üniversite eğitimimi futbol alanında tamamladım. Disiplinli çalışma alışkanlığımı sporun bana kazandırdığı bedellerle geliştirdim. Hakemlik ise bu sürecin doğal bir devamı üzere oldu; ben futbolu oynamak istemiştim lakin o yıllarda Malatya’da kız futbolu ismine hiçbir oluşum olmayınca hakemlik fikri cazip gelmişti.
İşte bu süreç bana, haritada yerini bile bilmediğim Trinidad&Tobago, Yeni Zelanda üzere ülkelerde hakemlik yapmayı, ülkemi bir Türk bayanı olarak temsil etmeyi getirdi. 21 yıllık mesleğimin 11 yılını FIFA kokartı ile yurt dışında, 6 yıl boyunca ise Süper Lig takımında hakemlik yaparak geçirdim. Türkiye’nin ilk TFFHGD şube başkanı oldum; hakemlik kariyerim sonrası BeINSports’ta yorumculuk ve son olarak geçtiğimiz yıl Merkez Hakem Kurulu üyeliği misyonunda bulundum.
Hakemliğe Başlangıç ve Birinci Deneyim
Futbolu saha kenarından izlerken, “Ben bu oyunun içinde olmalıyım” fikri daima aklımdaydı. Oynamama müsaade verilmeyen şartlar altında, hakemlik kursu açıldığını öğrenince cüretimi topladım, başvurdum ve böylelikle seyahatim başladı.
İlk maçımı dün üzere hatırlıyorum. Heyecanım çok yüksekti, düdüğü elimde tutarken ellerimin titrediğini hatırlıyorum. Alandaki oyuncular kadar ben de o anı yaşıyordum. Elbette yanlışlar yaptım lakin o maç bana alanda nasıl durmam gerektiğini, kararlarımın ardında nasıl duracağımı öğretti.
Zorluklar, Uğraş ve Gelişim
En çok zorlandığım bahisler otorite kurmak ve özgüvenli durmak oldu. Oyuncuların, teknik takımların, hatta tribünlerin baskısı genç bir bayan hakem için kolay baş edilebilir şeyler değildi. Bilhassa de bayan olarak yalnız ve rahat bir formda sokaklarda yürümenin bile güç olduğu Malatya üzere bir vilayette…
Ama her maç bana biraz daha deneyim kazandırdı. Vakitle hem karar alma suratım gelişti hem de saha içi irtibatım güçlendi.
Sahada otorite kurmanın yolu yalnızca kural bilgisi değil, tıpkı vakitte vücut lisanı, netlik ve kararlılıkla ilgilidir. Bu taraflarımı geliştirmek için çok çalıştım. Tecrübeli hakemleri izledim, görüntü tahliller yaptım. Bir yandan da irtibat marifetlerimi güçlendirdim. Vakitle hem oyuncularla hem antrenörlerle kurduğum bağ daha profesyonel bir yere oturdu.
Eğer başarılı bir performans sergilerseniz alanda cinsiyet farkı görmezden gelinebiliyor. Fakat yanılgı yaptığınızda bayan olduğunuz için kusur yaptığınız iması daima canlıydı.
Kadın Hakem Olmanın Zorlukları
Maalesef ön yargılar hâlâ tam manasıyla aşılmış değil. Alanda olduğunuzda hem oyuncuların hem taraftarların sizi “kadın hakem” olarak tanımlaması, vakit zaman verdiğiniz kararların cinsiyetiniz üzerinden kıymetlendirilmesi üzere zorluklar yaşanabiliyor. Fakat alanda duruşunuzu ve kalitenizi ortaya koyduğunuzda bu önyargılar yavaş yavaş kırılıyor.
Kadın hakemlerin bir maçta yanılgı yapma toleransı erkeklere nazaran daha düşük olabiliyor. Daima “acaba başarabilir mi” bakışıyla karşı karşıya kalıyoruz. Bu da her maça daha fazla hazırlık yapmamıza ve her ayrıntısı daha fazla düşünmemize neden oluyor. Birebir biçimde atletik testlerde de başarılı olmak için erkek hakemlerden çok daha fazla çalışmak gerekebiliyor.
Sayı Neden Az, Ne Yapılmalı?
Kadın hakem sayısı az zira hem yapısal hem kültürel maniler var. Bayanlar birçok vakit bu mesleğe yönlendirilmiyor, gereğince desteklenmiyor. Ayrıyeten eğitim, mentorluk ve meslek planlaması manasında bayan hakemler için özel bir sistem eksikliği de kelam konusu. Bu da sürdürülebilirliği zorlaştırıyor.
Geçen yıl içinde olduğum MHK’da en büyük eksiğin eğitim ve atletik performans olduğunu görünce bununla ilgili önemli manada çalışmalar yaptık ancak bir yıl sonunda federasyondaki değişim nedeniyle çalışmalarımız yarım kaldı. Lakin atletik performans grubu birebir halde çalışmaya devam edip bayan hakemlere gerekli takviyesi sağlamakta. Umarım önümüzdeki yıllarda bayan hakemlerimizi Süper Lig’de de görürüz.
Uluslararası Perspektif ve Fırsat Eşitliği
Yurt dışında bayan hakemlik artık olağanlaşmış bir durum; bayanlar yalnızca bayan futbolunda değil, erkek profesyonel liglerde de etkin rol alıyorlar. Örneğin Fransa’da, Almanya’da ya da İngiltere’de bayan hakemleri üst seviye erkek liglerinde görebiliyoruz. Türkiye’de ise hâlâ “kadın hakem” olmak bir ayrıcalık ya da istisna üzere görülüyor. Bu da hem fırsat eşitliğini hem gelişim suratını olumsuz etkiliyor.
FIFA ve UEFA son yıllarda bayan hakemliğine büyük kıymet veriyor. 2022 Katar Dünya Kupası’nda birinci sefer bayan hakemlerin misyon alması tarihi bir adımdı. Milletlerarası seviyede bayan hakemler artık yalnızca “kadınlar için” değil, “futbol için” değerlendiriliyorlar. Bu yaklaşım Türkiye’de de yaygınlaşmalı.
Türk Hakemliğinin Bugünü ve Yarını
Türk hakemliği potansiyeli olan lakin kimi yapısal problemler nedeniyle o potansiyeli tam gösteremeyen bir yapıya sahip. Eğitim, liyakat, gözlemci-hakem-MHK-federasyon alakası üzere hususlar şeffaf ve sistematik bir formda tekrar inşa edilmeli. Şu bir gerçek ki her geçen gün Türk hakemliği FIFA ve UEFA çizgisinden uzaklaşıyor, itibarsızlaşıyor.
Lale Orta’nın MHK Başkanlığı ve Bayan Temsili
TFF tarihinde birinci kez Merkez Hakem Kurulu (MHK) Başkanlığına bir bayan, Lale Orta atandı. Bu atama, yıllarca “neden olmasın?” dediğimiz bir sorunun karşılığı üzereydi. Lale Orta’nın hakemlik geçmişi, akademik birikimi ve bayan futboluna olan katkısı çok değerli. Bu vazifeye gelmesi, yalnızca bayanlar için değil, Türk hakemliği ismine da yürek verici bir gelişmeydi.
Doğal olarak büyük bir beklenti oluştu. Bayan hakemliğine dair daha görünür, daha yapısal adımlar atılacağını umduk. Lakin MHK üzere kısa müddetli ve ağır baskı altında çalışan bir yapıda esaslı değişiklikler yapmak kolay olmadı. Süreç içerisinde birtakım umut verici gelişmeler yaşansa da, beklentilerimizin tümüyle karşılandığını söylemek güç. Tekrar de bu atama, ilerisi için değerli bir eşik oldu.
Genç Kızlara İleti ve İlham
Sahada yalnızca oyuncular değil, karar verenler de oyunun bir kesimi. Futbolu seviyorsanız ve gözü pek kararlar alabilecek gücünüz varsa, hakemlik kusursuz bir yol. Güç anlar olacaktır fakat unutmayın, sizin yürüdüğünüz yolda diğerleri için de bir iz kalacak. Yüreğinizle, duruşunuzla, emeğinizle bu camiayı dönüştürebilirsiniz.
Bir maçtan sonra küçük bir kız çocuğu yanıma gelip, “Ben de senin üzere olacağım” demişti. O an ne kadar büyük bir sorumluluk taşıdığımızı anladım. Beni en çok motive eden kelam ise şudur:
“Sen yapamazsın” diyenlere inat, yapabildiğini göstermek en büyük zaferdir.”
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün muharrirlerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
